Czym jest choroba refluksowa przełyku (GERD)?

Choroba refluksowa przełyku (GERD) to jedno z najczęstszych schorzeń przewodu pokarmowego – szacuje się, że w Polsce z nawracającymi dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi zmaga się ponad 30% populacji. Schorzenie to wynika z zarzucania kwaśnej treści żołądkowej do przełyku na skutek nieprawidłowego funkcjonowania dolnego zwieracza przełyku (LES).

Najczęstszymi i najbardziej uciążliwymi objawami GERD są:

• Zgaga oraz uczucie pieczenia w klatce piersiowej lub nadbrzuszu,

• Kwaśny refluks (cofanie się treści żołądkowej do gardła i jamy ustnej),

• Puste, nawracające odbijania,

• Dyskomfort i bóle w górnej części brzucha.

Do czynników sprzyjających rozwojowi refluksu należą m.in. predyspozycje genetyczne, ciąża, przepuklina rozworu przełykowego oraz przyjmowanie niektórych leków. Ogromną rolę odgrywa jednak styl życia: otyłość brzuszna, palenie tytoniu, stres oraz tzw. dieta zachodnia (bogata w żywność przetworzoną, potrawy smażone, białą mąkę, cukry proste i fast food).

Jak dieta wspiera leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego?

Podstawą terapii GERD jest zbilansowana dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji silnie pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. Odpowiednio dobrane posiłki zmniejszają ciśnienie wewnątrzżołądkowe, zapobiegają podrażnieniom zmienionej zapalnie błony śluzowej przełyku oraz przyspieszają opróżnianie żołądka.

Gotowy jadłospis dostarcza odpowiedniej ilości białka, zdrowych tłuszczów roślinnych, witamin, składników mineralnych oraz błonnika pokarmowego, pomagając wyciszyć objawy, poprawić ogólny stan zdrowia i utrzymać prawidłową masę ciała.

Produkty niezalecane i zalecane w chorobie refluksowej

Pokarmy niezalecane (wyzwalacze objawów):

• Produkty drażniące i kwaśne: Owoce cytrusowe i soki cytrusowe, pomidory i przetwory pomidorowe (ketchup, passata, koncentrat), czosnek, cebula, por, szczypiorek, musztarda, ocet.

• Potrawy tłuste i długo zalegające w żołądku: Tłuste mięsa (karkówka, boczek, golonka, kaczka, gęś), tłuste wędliny, podroby, sery długodojrzewające i topione, smalec, potrawy smażone na głębokim tłuszczu, sosy na śmietanie, frytki, chipsy, pączki, wyroby cukiernicze.

• Napoje i dodatki zmniejszające napięcie dolnego zwieracza przełyku: Alkohol (zwłaszcza wino i piwo), kofeina i teina (kawa naturalna, mocna herbata, napoje energetyzujące), kakao, czekolada, napoje gazowane oraz produkty zawierające miętę.

• Warzywa wzdymające: Kapusta, brukselka, fasola.

Pokarmy zalecane (bezpieczne i lekkostrawne):

• Świeże, chude mięsa i ryby: Drób (kurczak, indyk), cielęcina, chuda wołowina, dorsz, morszczuk, okoń, pstrąg (przygotowywane na parze, gotowane lub pieczone w rękawie).

• Delikatne produkty zbożowe: Pieczywo orkiszowe lub pszenne, drobne kasze (np. jaglana, manna, kuskus), ryż, płatki owsiane.

• Warzywa i owoce o niskiej kwasowości: Marchew, dynia, cukinia, buraki, ziemniaki, dojrzałe banany, pieczone jabłka.

• Chudy nabiał: Twarogi chude i półtłuste, serek wiejski, jogurty naturalne (w zależności od indywidualnej tolerancji), jaja na miękko lub w formie delikatnego omletu na parze.

Kluczowe zalecenia dotyczące stylu życia przy GERD

Samo wyeliminowanie potraw drażniących to połowa sukcesu. Równie ważna jest higiena spożywania posiłków i codzienne nawyki:

1. Spożywaj 4–5 mniejszych posiłków o stałych porach, dokładnie przeżuwając każdy kęs.

2. Unikaj picia dużych ilości płynów w trakcie posiłku, aby nie zwiększać objętości żołądka.

3. Nie kładź się przez co najmniej 2 godziny po jedzeniu i unikaj wykonywania skłonów czy intensywnych ćwiczeń fizycznych.

4. Ostatni posiłek zjadaj 2–3 godziny przed snem.

5. Zadbaj o pozycję do snu – śpij z lekko uniesioną górną częścią ciała (np. na poduszce antyrefluksowej).

6. Wybieraj delikatne techniki kulinarne: gotowanie w wodzie, gotowanie na parze, duszenie bez tłuszczu i pieczenie w rękawie folio.

7. Unikaj noszenia obcisłej odzieży wywierającej nacisk na brzuch oraz ogranicz silne stresory.

Jaki model żywieniowy sprawdza się najlepiej w refluksie?

W literaturze medycznej podkreśla się, że najskuteczniejszym i najbardziej zrównoważonym podejściem jest dieta wzorowana na modelu śródziemnomorskim – bogata w niskoprzetworzone produkty roślinne, błonnik oraz zdrowe tłuszcze. Wykazuje ona skuteczność w łagodzeniu objawów refluksu porównywalną do stosowania leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP), będąc przy tym bezpieczną do stosowania przez długie miesiące.

Popularne diety bardzo restrykcyjne (np. dieta ketogeniczna czy dieta o niskiej kwasowości z eliminacją produktów o pH poniżej 5,0) bywają trudne do utrzymania w dłuższej perspektywie i mogą nieść ryzyko niedoborów. Z tego względu opracowany jadłospis bazuje na racjonalnych, naukowo potwierdzonych zasadach diety lekkostrawnej.

Gotowe jadłospisy na refluks (GERD) od dietetyka klinicznego

Prezentowane w tej kategorii plany żywieniowe zostały przygotowane przez mgr. Mateusza Durbasa – doświadczonego dietetyka klinicznego z Krakowa.

Każdy jadłospis to przemyślany, 14-dniowy zestaw 42 lekkostrawnych przepisów (4 posiłki dziennie), dostępny w wariantach kalorycznych 1600, 1800, 2000, 2200 oraz 2500 kcal. Plan zawiera m.in. obiady i drugie śniadania przygotowywane na 2 dni, kompletne listy zakupów, tabele produktów problematycznych oraz praktyczny poradnik ze wskazówkami dotyczącymi stylu życia i suplementacji. Wybierz odpowiedni wariant i zacznij dbać o swój żołądek już dziś!